Zbog čega su važni dečiji crteži?

Crtanje predstavlja način spontanog dečijeg izražavanja. Kada dete crta, ono tada aktivno upoznaje svet oko sebe, eksperimentiše, realizuje svoje fantazije. U početku deca ne crtaju sa namerom, dok se namera likovnog izražavanja javlja tek kasnije, kada stupanj razvoja postane nešto viši i kada ono oseti lepotu tog procesa. Ipak, istraživači tvrde, da je veća verovatnoća samoinicijativnog crtanja ukoliko u svojoj porodici postoje modeli koji to podržavaju, a pre svega to se odnosi na roditelje ili druge odrasle koji često pišu, čitaju, slikaju itd. Deca izložena takvom uticaju odraslih će vrlo brzo sama uzimati bojice ili olovke u svoje ruke. Postoje slučajevi kada dete uzrasta od godinu dana samostalno drži pribor i aktivno iscrtava po papiru i bez obzira što je veoma malo, potrebu da se ono izrazi i igra uvek treba podržati. Neka naučna istraživanja, ukazuju i da se želja češće javlja kod mališana koji borave u prostoru sa puno slika na zidovima.

Odrasli često nemaju realna očekivanja, pa bivaju preambiciozni potencirajući prava „likovna ostvarenja“, time što ispravljaju radove, crtaju deci i sl. Ovakvi postupci utiču na to da deca stiču utisak da nešto ne rade dovoljno dobro, povlače se i prestaju da se na bilo koji način likovno izražavaju.

Takođe, može doći i do „suprotne krajnosti“, odnosno da roditelji ne stimulišu likovne sposobnosti. Neophodno je nuditi papir, bojice, olovke, temperu čak i onda kada mislimo da uopšte dete nema interesovanja za crtanje i bojenje. U defektološkoj praksi se često dešavalo da stručnjaci dolaze u kontakt sa decom koja na kasnijem razvojnom uzrastu crtaju kao što to čine deca ranog uzrasta. Dakle, crteži su značajni i u dijagnostičkom i terapeutskom smislu. U terapeutskom pogledu, deca kroz crteže oslobađaju svoje emocionalne sadržaje, utiske i doživljaje, a da bi se adekvatno tumačili, potrebna je profesionalna edukacija, iako, naročito roditelji, često nastoje da vide „nešto dublje“ u radovima svoje dece.

Likovno izražavanje zavisi od drugih razvojnih aspekata, posebno motoričkog, intelektualnog, senzoperceptivnog, socio-emocionalnog. Crteži dece koja su na višem razvojnom stupnju su „nekako lepši“ (jer su realniji), ali svaka od faza u razvoju crteža ima svoj značaj. Faze imaju svoj vremenski okvir, u kojima i dete tipičnog razvoja može kraće ili duže da se zadrži. Veća odstupanja su vrlo vidljiva u drugim aspektima razvoja, odnosno, crteži dece sa motoričkim, senzoperceptivnim ili intelektualnim smetnjama, emocionalnim teškoćama i sl. umeju da budu vrlo specifični. Dakle, likovne sposobnosti su proizvod sazrevanja, saznavanja, komunikacije sa spoljnim svetom, oslobađanja od psihičkog opterećenja itd. Celokupna psihofizička zrelost utiče na „crtačke sposobnosti“.

Uloga odraslih u ovoj sferi razvoja je omogućavanje slobodnog likovnog izražavanja, upravo zbog činjenice da je deci dovoljan i najjednostavniji materijal kako bi zadovoljili svoju potrebu za crtanjem. Potkrepljenja poput „bravo“, aplauza, poljupca, zagrljaja i pokazivanje interesovanja kroz pitanja „Šta si to nacrtao?“, „Hoćeš li da nacrtaš seku?“ deluju izuzetno dobro i motivišuće na mališane. Takođe, uramljivanje dečijih radova i stvaranje „mini galerija“ je povoljno po emocionalni razvoj deteta, ali i stvaranje uspomena kojih se uvek rado sećamo.

Autor teksta: Miljana Cvetković, defektolog u PPU “Lavić